كوهدشت سرزمين سنگ نگاره ها


مریم احمدی : سنگ نگاره ها در هر کجای دنيا از ارزش و اعتبار بالايي برخوردار اند ؛ دانشمندان اين آثار را نشانه هايي از هويت ، افتخار و شناسنامه هاي ملي هر جامعه مي دانند . در استان لرستان نیز غارهایی وجود دارند که دارای سنگ نگاره هایی باارزش و کم نظیر می باشند ؛ از جمله این غارها می توان به غارهای میرملاس و هومیان در شهرستان کوهدشت اشاره کرد .

 غار میرملاس در کوه سرسرخین در حدود ۳۰ کیلومتری کوهدشت در استان لرستان قرار دارد . این غار  پس از غارهای کرکس و لاسکو در فرانسه ، سومین غار در دنیا و نخستین غار در ایران است که بر روی دیواره های آن که قسمت هایی از آن نیز فرو ریخته است ، رنگین نگاره هایی را یافته اند . دیواره های جنوبی و شمالی این غار پوشیده از تصاویری است که از دوران پیش از میلاد به یادگار مانده اند . نقوش حیواناتی چون گوزن ، گاو ، سگ ، روباه و به خصوص اسب و سوار در حال تیراندازی و شکار و موضوعات رزمی با رنگ‌های قرمز و سیاه بر دیواره این غار نقش بسته است .

براساس نظر کارشناسان سازمان میراث فرهنگی ، گردشگری و صنایع دستی پیشینه این سنگ‌نگاره‌ها به هزاره دهم قبل از میلاد یعنی بیش از ۱۲ هزار سال پیش می‌رسد . این سنگ نگاره ها که از نظر ارزش تاریخی و باستانی در ردیف غارهای کرکس و لاسکو در فرانسه قرار دارند ، بدون هیچ پوشش و محافظی سالهاست که روی تن غار نشسته اند و در معرض نابودی کامل قرار دارند .

رنگین نگاره‌های میرملاس از کم نظیرترین نقوشی است که در ایران با رنگ خلق شده‌اند و نیاز به مراقبت ویژه دارند .

 در بین نقش های یاد شده تصاویری از انسان نیز به چشم می خورد ؛ صورت‌هایی نیز از اسب که روی آنها سوارانی به شکل انسان نقش شده‌اند و همچنین صورت گوزن و سگ و موجوداتی شبیه به آن دیده می شود . از سمت راست اولین نقش ، یک انسان است که دستانش را به نشانه اقتدار برکمر زده یا شاید به نشانه نیایش دستان خود را برسینه دارد . در سمت چپ آن یک سوارکار که با اسب خود ایستاده به چشم می‌خورد .درسمت چپ نقش انسان ذکر شده ، یک نماد 3 شاخه که شاخه‌های آن به طور افقی روبه سمت چپ قراردارد ، دیده می‌شود .

درسمت فوقانی این نقوش ، تصویرحیوانی دیده می شود که ظاهری شبیه به گرگ دارد و نسبت به دیگر نقوش پررنگ تر است .
بعد از نقش این حیوان یک بزکوهی دیگر دیده می‌شود که در حال چریدن و جهت صورت آن رو به سمت راست است .

آخرین نقش ها دراین مجموعه یک بزکوهی و دو نقش نامشخص است که توسط مردم با افشانه روی آنها یک بزکوهی بزرگ دیگری ایجاد شده است .

بد نیست نگاهی به قوانین و شعار یونسکو در زمینه سنگ نگاره ها بیاندازیم شاید با مقایسه عملکرد امروز در زمینه حفظ این میراث های بشری واقعیت های موجود را روشنتر درک کنیم .

یونسکو در زمینه سنگ نگاره ها اینگونه شعار می دهد : 1- هرگز آنها را لمس یا خیس نکنید . بسیار ضربه پذیرند ، 2- هرگز روی آنها اثر نگذارید و چیزی اضافه نکنید ، 3- روی آنها راه نروید ، 4- همان طور که هستند بگذارید بمانند ، 5- فقط از آنها عکس بگیرید .

به رغم اینکه سنگ نگاره های غار میرملاس شهرستان کوهدشت در ردیف نقوش غارهای کرکس و لاسکو در فرانسه است اما امروزه در حالی که آنجا برای محفوظ بودن نقوش باارزش حتی از رطوبت تنفس انسان های بازدیدکننده ، مقابل آنها حصار شیشه ای کشیده اند سنگ نگاره های میرملاس با اسپری ، نور خورشید ، باد و باران و یادگاری های مردم نا آگاه از دست می روند !

متاسفانه نه تنها هیچ گونه محافظتی از این نقوش بی نظیر صورت نمی گیرد بلکه سال گذشته فرماندار سابق کوهدشت که چند صباحی را نیز در سمت مدیرکل میراث فرهنگی لرستان به خدمت مشغول بوده است در گفتگو با خبرنگار خبرگزاری میراث فرهنگی در اظهار نظری جالب و در عین حال عجیب در پاسخ به سوالي مبني بر اين که چر از اين محوطه تاريخي و پر اهميت حفاظت نمي شود گفته است : " به نظر شما آيا شدني است که يک پاسگاه محافظتي براي ميرملاس گذاشت ؟ اگر اين کار را انجام دهيم عامه مردم فکر مي کنند اينجا خبري هست و آثار ارزشمندي وجود دارد و مطمئنأ بعد از آن به سراغ غار خواهند رفت و با ديناميت آن را براي يافتن گنج نابود خواهند کرد " . البته ظاهرا جناب ابراهیمی فراموش کرده بودند که احداث پاسگاه محافظتی در جوار میرملاس برای آن است که این آثار توسط افراد کج فهم و طماع با دینامیت منفجر نشوند ! هم چنین ایشان توضیح نداده اند که چرا هم اکنون که هیچگونه محافظتی از این آثار صورت نمی گیرد باز هم افرادی به طمع یافتن گنج آن را نابود می کنند . وی در ادامه می افزاید : " البته اين را هم اضافه کنم که غار مير ملاس جاذبه چنداني ندارد يکسري نقاشي هاي رنگ و رو رفته دارد که روي آن خاک نشسته و رنگ آنها به دلايل طبيعي مانند باد و باران از بين رفته است و اگر کسي بخواهد انها را ببيند بايد روي آن آب بپاشد " . ابراهیمی در حالی مدعی می شود که این آثار جاذبه چندانی ندارد که اساتید بزرگ علم باستان شناسی نظری برخلاف نظر ایشان داشته و دارند که در ادامه مطلب بدان پرداخته شده است .

سيروس ابراهيمي در همان گفتگو اخبار مبني بر تخريب و آسيب رساني به سنگ نگاره هاي ميرملاس و تلاش ها برای آسيب رساني به اين اثر و تلاش براي سرقت بخشي از آن را تکذيب کرده و مي گويد : " تا الان آسيب و لطمه چنداني به اين آثار وارد نشده و اگر هم اتفاقي براي انها افتاده ناشي از عوامل طبيعي بوده است " . وی درمورد نقش رسانه ها در ایجاد این تخریبات اظهار می دارد : " رسانه ها با بزرگ کردن آثار اين محوطه مردم را براي ديدن آنها ترغيب کردند و همين مسئله تا حدودي به آنها آسيب وارد کرده است " . جناب ابراهیمی درحالی از نقش منفی رسانه ها در تخریب این آثار سخن گفته بود که گویی رسانه ها عمدا و از روی غرض این آثار را به مردم معرفی کرده اند تا مردم آنها را تخریب کنند ! گویی ایشان فراموش کرده بود که در این زمبنه رسانه ها نقش و وظیفه ذاتی و طبیعی خود را انجام داده و شناسنامه تاریخی این ملت را معرفی کرده اند و این موضوع هیچ سنخیتی با تخریب این آثار ندارد و وظیفه ایشان و دیگر مسئولین استانی و حتی کشوری است که این نقوش گرانسنگ را از دستبرد و تعدی افراد جاهل و ناآگاه محافظت کنند . زمانی که فرماندار محترم کوهدشت که خود چند صباحی سکان هدایت سازمان میراث فرهنگی این استان را نیز بر عهده داشته است ، این چنین سخن می گوید از افرادی که قدر و منزلت واقعی این آثار را نمی دانند چه توقعی می توان داشت ؟

نگاره های میرملاس از کم نظیرترین نقوشی است که در ایران با رنگ خلق شده اند و نیاز به مراقبت ویژه دارند . در این راستا می توان با نصب پلاستیک های ضخیم یا تورهای ریز ، از دسترسی افراد ناآگاه به این آثار جلوگیری کرده و آنها را نجات داد ؛ ضمن اینکه این اقدامات هزینه زیادی هم در برندارد . در غیر این صورت تا چند سال آینده دیگرهیچ اثری از این آثار بی نظیر یافت نخواهد شد .

این نقاشی ها هویت و شناسنامه این ملت اند و برای ماندگاری آنها بیشتر از این باید ارزش قائل شویم ، آنها از بهترین سامانه های توسعه توریسم و اکوتوریسم هستند که می توانند غبار محرومیت را از این منطقه بزدایند و عظمت این ملت را به نمایش بگذارند .

پروفسور گیرشمن پس از کشف غار میرملاس و همیان با مشاهده عکس ها و اسلایدهای آن ، چنین اظهار نظر کرده است :  “کشف نقاشی ها در یک غار لرستان مطلبی حایز اهمیت است ، طی تمام تجسس هایی که درباره کاوش های مربوط به غارهای میهن شما انجام یافته است اعم از آنچه اینجانب در کوههای بختیاری به عمل آورده ام و یا آنچه در بیستون و البرز و کوههای خراسان معمول داشته است همچنین آنچه به وسیله دانشمندان آمریکایی در افغانستان صورت پذیرفته در هیچ جا نقاشی هایی بر روی بدنه سنگ کوهستان دیده نشده است و از اینجا اهمیت موضوع به خوبی روشن می گردد .”

مک بورنی استاد دانشگاه کمبریج در آن زمان در بیان اهمیت این نقوش چنین آورده است : “ نقوش دوره تاریخی که شامل گروه های اسب سوار و مناظر جنگ و جدال و شکار حیوانات با تیر و کمان است و قدمت آنها به 2000 تا 1500 سال پیش از میلاد می رسد و بدین سبب که هنر اسب سواری نخستین بار به وسیله ایرانیان و مقارن با تاریخ یاد شده در این منطقه معرفی شده است ، نمی توان تاریخ نقوش پیش گفته را به دوره قدیمی تری مربوط دانست . اهمیت نقوش مذکور از این جهت است که آنها نخستین تجلیات ذوق هنری مردمان غارنشین منطقه کوهدشت لرستان به شمار می رود . بعد ها هنر همین مردم به تدریج تکامل یافت و به نسل های بعد منتقل شد تا اینکه در هزاره نخست پیش از میلاد تجلی این هنر قدیمی با چنان مهارت و تکامل ویژه ای بر روی اشیای برنزی لرستان ظاهر شده است که آنها از لحاظ تکنیک و صنعت به عنوان نشانه ای از هنر فلز کاری و به نام برنز لرستان معروفیت جهانی پیدا کرده است " .

هم چنین خانم ماري ليز لوژن بلژيکي متخصص هنرهاي صخره اي نيز در مورد نقوش پناگاه ميرملاس مي‌گويد : " اين نقوش بسيار بي نظير هستند و مانند اينها را در اروپا نداريم ، بنابراين مهم است که حفاظت شوند ". حال مخاطبین محترم را به مقایسه سخنان این بزرگان در مورد اهمیت نقوش غار میرملاس با سخنان فرماندار سابق کوهدشت در این زمینه فرا می خوانیم و قضاوت را به خود آنان واگذار می کنیم .

سخنان این دو باستان شناس بزرگ و شناخته شده در دنیا ، اهمیت بالای این آثار بی نظیر را می رساند ؛ آثاری که امروزه در لوای بی توجهی و غفلت و سهل انگاری مردم و مسئولین لرستان دارند از بین می روند و همراه با از بین رفتن خود برگ های بی نظیری از شناسنامه تاریخی و هویت این قوم بزرگ و سرفراز را نیز با خود از بین می برند .

بر همه مردم و مسئولین استانی علی الخصوص متولیان محترم سازمان میراث فرهنگی ، صنایع دستی و گردشگری لرستان " واجب " است که در راه حفظ و پاسداری از این میراث گرانسنگ وارد عمل شده و از تخریب بیشتر این آثار جلوگیری کنند .  

 

 

 

منابع :

ویکی پدیا ؛ دانشنامه آزاد

همشهری آنلاین

وبسایت سنگ نگاره های ایران

خبرگزاری میراث فرهنگی

روزنامه مردمسالاری ، شماره 2928