قصه‌ی تکراریِ بی‌کاریِ لــرستان؛ حرف‌های بیهوده، وعده‌های رنگارنگ

عباس دارایی/با مروری بر جامعه لرستان می‌توان گفت روند فراغت از تحصیل و سیل خروج دانشجویان دیروز و فارغ‌تحصیلان امروز استان که بار سنگین عنوانی پُرطمطراق چون «لیسانس» را با خود به یدک می‌کشند امروز به یکی از معضلات و دغدغه‌های اجتماعی لرستان تبدیل شده که روز به روز دامنه گسترش آن وسیع‌تر می‌شود.

وضع مشارکت و اشتغال جمعیت جوا ن لرستان تا آن حد نامناسب و نگران کننده است که اگر گفته شود مقوله اشتغال و بیکاری جمعیت و رابطه آن بر اعتیاد جوانان اینک به چشم اسفندیار فرایند توسعه مبدل شده و بسیاری از آرمان‌ها و ایده‌آل‌های انقلاب اسلامی را به چالش گرفته است سخنی گزافه نیست. الگوی ضعیف مشارکت اقتصادی توام با لشکر بیکاران جوان لرستانی نشان می‌دهد که بی‌برنامگی برای وارد شدن به بزرگراه توسعه اهرمی قوی برای رشد بی‌عدالتی اجتماعی، افزایش تبعیض و نابرابری درآمده و عدالت این کیمیای نادر جامعه کنونی استان لرستان نتوانسته است به مرهمی التیام بخش برای مصایب وآلام جوانان محروم وکم درآمد تبدیل شود سخن از بیکاری است، قصه پُرغصه در سرزمینی که سرشار از نعمت‌ها و مائده‌های خدادادی است، روی دریای گنج نهفته است اما جوانانش همان آرای در صندوق نمایندگان و وکلای شورا و مجلسش این چنین در رنج‌اند. اما دریغ و درد که در کنار این همه ثروت‌های طبیعی و انسانی بیکران هنوز به شرایط مطلوب و قابل قبولی از زیست، پیشرفت و توسعه نایل نیامده است و این عقب‌ماندگی‌ها در عرصه مشارکت و اشتغال جمعیت به وضوح نمایان است پدیده‌های مهم و اثر گذاری همچون اعتیاد، خلاف کاری قانون‌ستیزی و هنجارشکنی که در ارتباط تنگاتنگ با بیکاری فقر محرومیت جوانان این دیاراند. در شرایط کنونی جامعه لرستان از حد اعتدال گذشته است تداوم بیکاری تحصیل‌کردگان جوانان لر و خروج روح از کالبد آنان و گوشه‌نشینی و روی آوردن به اعتیاد همگی حکایت از وجود کاستی‌ها و نارسایی‌های عمیق و فراگیر در کارکردهای اقتصادی، اجتماعی لرستان است اوج فاجعه در سنجش میزان بیکاری این استان از سوی مسئولین امر است به طوری که طبق آمار رسمی از سوی مراکز آماری کشور، لرستان از لحاظ نرخ بیکاری رتبه اول ایران را داراست. نگاهی اجمالی به خصیصه‌های جامعه لرستان ثابت می‌کند که این منطقه همچنان مستعد آسیب‌پذیری‌های اجتماعی، اقتصادی فرهنگی سیاسی زیادی به دلیل بکارگیری ناقص منابع انسانی است متمرکز بودن بیکاران در سنین جوانی، طولانی شدن ایام بیکاری، رسوخ بیکاری آشکار در میان دانش آموختگان آموزش عالی از جمله جنبه‌های آسیب‌زای مستتر در پدیده بیکاری جمعیت است بدین ترتیب می‌توان گفت گروهی که از منظر توسعه‌پایدارسرمایه انسانی تلقی می‌شوند و به سبب برخورداری از تخصص و دانش جزء نیروهای کلیدی و راهبردی فرایند توسعه هستند با بحران بیکاری مواجه‌اند.

محسن ۳۰ ساله و دارای تحصیلات مهندسی که دیگر عطای یافتن شغل اداری را به لقایش بخشیده می‌گوید: «آیا مردم لرستان نباید بپرسند در مناسبات اداری و ساختار دولتی اصولاً پشتوانه‌ایی که حامی دلسوز برای آن‌ها باشد کجاست؟ شاید عزل و نصب و سیاست‌زدگی و هوچی‌گری دیگری امان نمی‌دهد که به این مسائل تامل کرد!» عدم وجود منابع اقتصادی و مهاجرت روستاییان به شهر برای دسترسی به منابع باعث تشدید بیکاری ومصرف‌گرایی وعدم توجه به آن از جمله دلایل فقر و بیکاری جوانان است به طوری که مهاجرت روستاییان به شهر برای دسترسی به منابع باعث تشدید بیکاری ومصرف‌گرایی وعدم تولید و کندی توسعه شده است، همین امر یعنی مهاجرت روستاییان به شهر باعث رانده شدن منابع انسانی به اراضی حاشیه‌ایی می‌شود روندی که امروزه بسیاری از شهرهای لرستان بر اثر استقرار روستاییان با سکونت‌گاه‌های غیر رسمی فزاینده شده و بسیاری از اراضی ملی پیرامون شهرها در زیر انبوهی از ساخت و سازهای بی‌رویه، نامنظم و بدون برنامه مدفون می‌گردند بر اثر بیکاری علاوه بر گسترش فقر و قانون‌گریزی و بزهکاری ونهایتاً اعتیاد، امنیت انسانی و اجتماعی جامعه به خطر افتاده و به موازات گسترش ناامنی‌ها هزینه‌های انتظامی و امنیتی هم در آینده بالا می‌رود.

دست‌فروشی، یخ‌فروشی و معامله‌ی سیگار از شغل‌های کاذبی است که در تمامی شهرهای لرستان هویداست اما آنچه تأسف‌انگیز است فعالیت جوانان بیکار و تحصیل کرده در حوزه‌های دور از شأن است که باید ما را به فکر فرو ببرد

لرستان در حالی به استان اول ایران در حیث بیکاری تبدیل شده است که در حوزه‌های مختلف از جمله کشاورزی، دام‌داری، گردشگری دارای ظرفیت‌های قابل ملاحظه‌ایی است و سرمایه‌گذاری دولت در ایجاد منابع و مشارکت بخش خصوصی می‌تواند زمینه‌ساز جهش چشم‌گیر در روند توسعه این استان باشد. نکته تأسف‌بار از هدر رفتن سرمایه‌های این استان این است که سالانه بیش از ۶/۵میلیارد مترمکعب آب لرستان به عنوان یکی از منابع خدادادی از خروجی‌های استان لرستان یعنی شهرستان پلدختر خارج می‌شود وعدم مهار این آب‌ها بوسیله سدهای خاکی و یا مخزنی کشاورزی لرستان راکه یکی از قطب‌های ویژه کشور است را همچنان در حد یک بخش سنتی وعقب‌مانده نگاه داشته است و ایجاد شغل از طریق مکانیزه کردن کشاورزی و توسعه باغ‌داری را به عنوان یک فرصت به یک چالش تحت عنوان هدر رفتن سرمایه‌های انسانی و تولید بیکاری بوجود آورده است. در بخش گردشگری هم استان لرستان علیرغم وجود ابنیه‌های تاریخی چون قلعه‌های «فلک‌الافلاک»، «میشوند»، «قلعه نصیر»، «جایدر» و پل‌های «کشکان»، «شاپوری»، «دختر»، «سیمره» و«گاومیشان» و… آبشارهای زیبا و دل‌انگیز «بیشه»، «آب سفید»، «نوژیان» و دریاچه «گهر» در کنار غارهای تاریخی و باستانی «کلماکره»، «کوگان»، «میرملاس» و تالاب‌های منحصر به فرد پلدختر همچنان یکی از استان‌های مستعد اما محروم کشور است که سرمایه‌گذاری بخش خصوصی می‌تواند در ایجاد اشتغال تأثیر گزار باشد. استان لرستان علیرغم این پتانسیل‌ها از زیرساخت‌های اولیه برای جذب گردشگر، توریست و سرمایه‌گذار بی‌بهره است. هتل‌های اقامتی و مراکز تفریحی بین راهی از ابتدایی‌ترین زیرساخت‌ها برای جذب گردشگر، توریست و سرمایه‌گذار است که متأسفانه به علت محرومیت در این بخش هم استان ما توانایی لازم را برای نگه‌داری سرمایه‌گذار و توریست‌ها را ندارند. باید گفت مهمترین توقع مردم لرستان رفع بیکاری در این استان است که در حال حاضر در لرستان دو برابر میانگین کشوری است. میانگین بیکاری در کشور ۶/۹ درصد در استان لرستان به صورت فصلی بین ۱۶ تا ۱۸ درصد متغیر است. لرستان می‌تواند قطب گردشگری شود به شرط اینکه خوب به جهانیان معرفی شود ولی متأسفانه ما در دو بخش کشاورزی و گردشگری مورد کم لطفی قرار گرفته‌ایم، برای رفع بیکاری نیازمند توسعه زیرساخت‌ها هستیم و تا زمانی که جاده‌های استان مطلوب و استاندارد نباشند هیچ سرمایه‌گذاری به استان نمی‌آید تا راه‌آهن وصل نشود و خطوط هوایی به طور منظم برقرار نشوند توقع توسعه لرستان بیهوده است.

در حالی که ورود بخش خصوصی به عنوان یکی از راه‌کارهای برون‌رفت از معضل بیکاری لرستان مطرح است، سرمایه‌گذاری محدود بخش خصوصی در استان هم به اشتغال‌زایی برای غیربومیان تبدیل شده و غیربومی‌ها فرصت اشتغال را از جوانان بومی لرستان گرفته‌اند که گواه این مدعا فعالیت بسیاری از باغ‌داران و کشاورزان قمی در شهر دورود است و بسیاری از نیروی کار شرکت‌های استان هم در چنگال نیروهای غیربومی گرفتار شده است. امروز ه توجه به استعدادها می‌تواند کارآفرینی را در لرستان رونق بخشد اما در حرکتی عکس این موضوع بخاطر کج‌سلیقگی‌ها و بی‌مهری‌ها و کم‌لطفی‌های فراوان بسیاری از جوانان لرستانی را آواره بیابان‌های عسلویه برای اشتغال در بخش‌های کارگری کرده.است.

نهادینه‌کردن چهار عنصر داده‌ها، ظرفیت‌ها، بررسی موانع و داشتن برنامه از مولفه‌های رفع محرومیت لرستان و ایجاد اشتغال است و رشد و تعالی لرستان باید محور تمامی فعالیت‌ها باشد. آمارهای رسمی نشان می‌دهد که برمیزان جمعیت فعال استان لرستان روز به روز افزوده می‌شود که این امر اگر بنیان‌های رشد فراهم باشند خود یک مزیت است اما بدلیل ضعف اقتصادی و نبود برنامه مشخص در جهت بکار گیری از این نیرو و نبود زمینه‌های جذب در بازارهای کار و فعالیت،عملآً خود به تهدیدی جدی تبدیل شده است.

رشد بالای جویندگان کار در این استان بطور وحشتناکی در حال تزاید است به شکلی که در یک جمع‌بندی سطحی بوضوح آشکار است که تقریباً هیچ خانواده‌ایی در لرستان یافت نمی‌شود که در آن بیکاری نباشد؛ این در حالیست که فارغ‌التحصیلی شمار زیادی از جمعیت جوان استان در دانشگاه‌ها در طول دو سال آینده موج سنگین‌تری از بیکاری در استان لرستان را رقم خواهد زد که هم اینک عملاً هیچ برنامه‌ایی برای مهار آن در دست اقدام نیست و در حد حرف‌های بیهوده و وعده‌های پُرشمار و رنگارنگ مسکوت مانده است.