شهر گذرگاه تاریخ، بدون گذرگاه پیاده

علیرضاافتخاری/ شاید پرداختن به مفهوم شهر و شهرنشینی درنگاه اول بسیار بدیهی و ابتدایی جلوه کند یا برای برخی بحثی تکراری وآزاردهنده باشد، به همین دلیل در این نوشتار مختصراز پرداختن تعریف وتحلیل علمی این واژه وتئوری پردازیهای مربوط به آن خوداری شده است، چون نه مجال آن است ونه بیانش چاره ساز.اما آنچه موضوع این سطور است ، وجودرفتارهایی است که با هنجارهای شهرنشینی سازگار نیست ،اما دامنگیرشهرما شده است، شهری که برتارک آن حک شده است، پلدختر شهر گذرگاه تاریخ.

نا زیبای های خیرکننده مبادی شهر

شهرپلدختربه خاطر موقیعتی جغرافیایی و طبیعی – نه برنامه ریزی شده – که دارد در مسیرتردد شمال وجنوب ایران واقع شده که این توفیق اجباری میتوانست ومیتواند مزیتهای ویژه برای شهروندان آن ایجاد کند. روزانه هزاران وسیله نقلیه و مسافرازاین شهر عبور میکنندوگاه درگوشه وکنار درنگی  میکنند وباگشت وگذارهای کوتاه خود در شهر، سیمای شهر ورفتارهای شهروندانش را در ذهن خودبه حافظه می سپارند، و بعد با همین نام شهرگذرگاه تاریخ محکش میزنندو قضاوت میکنند، که آیا این نام برازنده ی شهری است با آلونکهای بد قواره با نام غسل السیاره و وانت بارهای مملواز پرتقال ونارنگی های شمال وگردوی پوست کاغذی کردستان ونان برنجی کرمانشاه که کنارجاده سراسری سد معبرکرده اند، وچشم هرمسافری راخیره میکند    حال ممکن است برخی به علت عدم برنامه ریزی وانمود کنند که آلونکها و وانت بارها مستقر در  مبادی شهر چه مشکلی برای شهروندان ایجاد کرده اند؟ویا از سرترحم عنوان کنندکه متأسفانه  آمار بیکاری بالاست- واقعیتی تلخ –  واگراین خیل عظیم بیکاران را از دایر کردن مشاغل کاذب منع کنیم،  قوت لایموت خانواده اشان را ازکجا تأمین کنند؟ ( یک توجیه عامه پسند ).  نگارنده درحال حاضر بدنبال پاسخ این توجیه نیست، اما خیلی مختصر میتوان گفت بیکاران نمی خواهندکسی برای آنها گریه کند بلکه باید راه حل ارائه کند چون همه خوب می دانند،گریه دایه، ازسر دلسوزی نیست.  راه حل بیکاری استفاده ازامکانات بالقوه شهرستان است، وایجاد صنایعی که باید باشد و نیست !!!    اما ساماندهی نقاط ورودی وخروجی شهر و مشاغلی که برپیشانی آن جا خوش کرده اند قبل ازهر چیزمدیریت و برنامه ریزی میخواهد.

رفتارهای نابهنجار شهری و عدم توجه به حقوق شهروندی

حقوق شهروندی موضوع تازه‌ای نیست بلکه از زمان گسترش ارتباط انسانها با یکدیگر و رشد جوامع اجتماعی به مثابه یک ضرورت باید توسط هر شخص رعایت میشد. در برخی جوامع افراد سیگاری در مکانهای عمومی سیگار استعمال نمی کنند مبادا دود آن به حریم کسی آسیب بزند ،در صف نانوایی کسی خارج از نوبت نان نمی گیرد البته در صورت مشاهده ، دیگرانی که در صف هستند چون  از حقوق خود اطلاع دارند بلافاصله محترمانه اعتراض میکنند ، این ها نمونه هایی هستند از رعایت حقوق دیگران . اما با نگاهی مختصر به شهرمان قضاوت رعایت حقوق شهروندی با خوانندگان فهیم و محترم.

شهرپلدختر ازیک طرف با رشد چشمگیر خودرو و نبود خیابان ها و معابر استاندارد و از سویی افزایش روز به روز رفتارهای مخّل نظم شهری، دچار معضل ترافیکی و شهر نشینی بسیار شده است. وجود بیش از حد تخلفاتی از جمله پارک ممنوع خودرو، پارک دوبله، پارک بر عکس، پارک جلوی پل، ورود ماشین های باری و کامیونهای بارکش و تانکر های نفتکش عراقی درساعات پررفت وآمد شهر، عدم رعایت محل مسافرگیری برای تاکسی های  مسافرکش شهری و عدم مکان مناسب برای خودروهای مسافرکش  روستایی ،پارک در تقاطع چهارراه ها، بارفروشی روی وانت ها جلوی مغازها وتقاطع های شهر ، پارک دوبله هایی در جلوی مغازه ها برای خالی کردن بار درساعات پرترافیک و …

از دیگر سوی عدم توجه جدی شهرداری به معضل مهمی به نام سد معبر در مکانهایی از جمله مرکز شهر که با وجود معابر باریک ، سد معبر مغازه داران، دست فروشان و …… عبور و مرور مردم را مختل و چهره شهر را به بازار شام شبیه کرده است و مدتهای مدیدی است رفتاری از شهرداری در مورد سد معبر حتی بصورت نمادین هم مشاهده نشده  ونمیشود.

 موضوع سد معبر یکی از مواردی است  که به صورت مستقیم حقوق شهروندی را تحت الشعاع قرار میدهد. در صورتی که معابر به معنی محل عبور و مرور افراد است.نه محل نمایش وتبلیغات اجناس مغازه داران.  

 از جمله مسائلی که باعث وقوع این رویداد منفی اجتماعی می‌گردد تجاوز مغازه‌داران به حریم پیاده روهاست. این مغازه داران  به خیال آنکه محدوده پیاده رو دم در مغازه‌ آنهاست پس اختیار تام آن را  دارندو اکثراً  اجناس خود را در پیاده‌رو چینش ‌میکنند و فضایی نه چندان دیدنی را به نمایش می‌گذارند. اگر در شهر کمی قدم بزنید و به وضعیت پیاده‌روها دقت کنید بر این موضوع  مهر تأیید خواهید زد ! وخواهید دید که به ندرت مغازه داری را پیدا میکنید که اجناس خود را  در معبر عمومی قرار نداده باشد ، واگرعابری هم اعتراضی داشته باشد با واکنش سخت مغازه دار مواجه میشود که مالیات میدهم . متأسفانه پهن کردن وسایل مغازه داران درمعابر شهرما از قبیل فرغون، بیل، کلنگ ، سطل، بشکه ،گونی وکارتن خالی بسیار عادی وجزء لاینفک رفتار کاسبهای  ما شده است ،جدیداً هم بسیاری از مغازه داران علاوه برتصاحب پیاده رو پیش روی به قسمت سواره روخیابان را نیز شروع  کرده و با گذاشتن وسایل کم ارزشی مانند سطل زباله، صندلی شکسته، مقداری میوه و سیب زمینی وپیاز گندیده ، بسته های نمک و یا یک بنر تبلیغاتی مزین به نوشته هایی ازقبیل  مرغ پرکنده ،گوشت گوساله و ….. ، عبور ومرور شهروندان را بیشتر با مشکل مواجه کرده اند.

بگذریم از این که دست فروشان بسیاری نیز  مزید بر علت شده اند و در فواصل کمی از هم بساطی پهن کرده اند ودرست در محل پلهای روی جداول اطراق کرده و رفت و آمد خردسالان وکهنسالان را بیشتر مشکل ساز کرده اند .حضور این دست فروشان نه تنها تجاوز به حریم  شهروندان محسوب می شود بلکه جامعه را نیز از لحاظ بهداشتی و اقتصادی با مشکل مواجه می نماید. به هر حال چه  دستفروشان و چه مغازه دارانی که نیمی از اجناس خود را بیرون از مغازه می‌گذارند باعث بی نظمی در تردد شهروندان و عابران پیاده شده‌اند که  به هیچ وجه این وضعیت در خور شأن شهروندی  نیست که شهرش گذرگاه تاریخ بوده ولی گذرگاه عابر پیاده نداشته باشد .

از نابهنجای دیگر شهر ما پارک وسایل نقلیه در خیابان سراسری است و هرکسی زودتر به بازار وارد شود. (به خصوص مغازه داران)  به خود حق میدهد از طلوع تا غروب آفتاب افقی یا عمودی خودروها  خود را روی پل های عبور ومرور شهروندان پارک کند، و بارها مشاهده شده، مسافری که قصد خرید مایحتاجی از مغازه ای را داشته و الزاماً میبایستی چند دقیقه ای وسیله خود  پارک نماید با مشکل محل پارک وسیله مواجه و شده است ، ومعمولاً عطایش را به لقایش می بخشند.

این مورد بخصوص در نقطه مرکزی شهر که پزشکان نیزدر آن مستقرند قوز بالا قوز است و افراد سالمند ویا  بیماری که قصد عزیمت به مطب پزشکی را داشته باشد به سختی میتواند در آن حوالی پیاده شود .

مورد دیگری از نا بهنجاری های شهرما که جدیداً باب شده نشستن چند مغازه دار همجوار به صورت میز گرد در قسمت سواره روخیابان ، در زمانهایی که مشتری ندارند و با نگاههای تیز خود  تا آنجایی که چشمشان برد دارد عابرین را  بدرقه میکنند .

یکی دیگر از رفتاری های نابهنجار شهروندی در شهر پلدختر استقرار  انواع مختلف وانت بار وسه چرخ و.. در پر ترددترین نقطه شهر ( روبروی داروخانه های شهر )  است.که به گفته بعضی  از این رانندگان، برخی روزها از طلوع تا غروب آفتاب حتی یک مشتری هم ندارند ولی با تصرف قسمتی از محل خیابان، رفت و آمد وعبور و مرور شهروندان را با مشکل بیشتری مواجه میکند .

وانت های دوره گرد با بلندگوهای سیار و صداهای  نابهنجار، و  با ادبیات ولهجه های خاص که دیگر امری عادی است، و مانند هرخروس بی محلی سر هر کوی و برزن و خانه­ای بانگ بر میدارند.وجالب این است که همه یا اکثریت  آنها غیربومی­اند و به اندازه انگشتان یک دست دوره گرد پلدختری در میان آنها پیدا نمیشود.

و نکته دیگر که نیازبه گفتن ندارد و شما در هر خیابان وکوچه ای اعم  اصلی و فرعی که سکونت دارید و  سواره یا پیاده در آن قدم میگذارید  وجود چاله چوله ها و دست اندازهایی است که مدتهای زیادی  طعم آسفالت نچشیده­اند به امان خدا رها شده اند. و دیگر کسی وجود آنها را جدی نمیگیرد .

مورد دیگر هنگاهی که از کوچه پس کوچه های شهرمان عبور می­کنیم شاهد نوشتن مطالب زیادی با مضمون های گوناگون بر روی دیوارها هستیم و یکی از مشکلاتی است  که باعث مخدوش شدن منظره شهر شده  است ، دیوار نویسی و استفاده نابجا از در و دیوار منازل مسکونی، ادارات، مغازه ها و غیره برای درج آگهی­ها، استفاده از اسپری­های رنگارنگ برای نوشتن جملات تبلیغاتی ، درج شماره تلفن آژانس ها و شرکت­ها و مغازه ها به معضلی تبدیل شده و هرکسی که بخواهد خبر تأسیس مغازه، راه اندازی شغل جدید، و یا درد و دلش را به سمع و نظر مردم برساند اسپری را برداشته ونه تنها  بر در و دیوارهای شهر که بر در و دیوارهای منازل که  ملک خصوصی افراد است می نویسد و هرآنچه که بخواهد خط خطی می­کند.

اینها نمونه هایی از مواردی غیر قانونی است که بی احترامی محض به قانون وحقوق شهروندان می باشد و عدم بر خورد مناسب با آن  باعث شده شهر پلدختر سوهانی بر روح شهروندان شریف و قانون مدار گردد.

چندتوصیه:
۱ – شهرداری به اصل ۹ ماده ۹۶ تبصره ۶ کتاب مجموعه قوانین ومقررات شهرداری ها عمل کند، که اشعار می دارد : اراضی، کوچه ها، میدان ها،خیابان ها ومعابر عمومی واقع در محدوده هر شهر،ملک عمومی محسوب شده وتعرض در این معابر، تخلف تلقی می­شود و می بایست شهرداری ها با متخلفان برخورد کنند. 

۲- با توجه به این که  که تا کنون  شهرداری در زمینه رفع سد معبر توسط مغازه داران کوتاهی کرده و هیچ گونه برنامه عملی اتخاذ نکرده ، انتظار این که مدیریت جدید شهرداری و شوراهای اسلامی شهر،شعارهای تبلیغاتی خود را بار دیگرمرور کنند و با ارائه راهکارها و برنامه ریزی مناسب گامی اساسی برای نظم بخشیدن به شهر گذرگاه تاریخ بردارند.

۳ – هر چند تصویب قوانین و توجه به اعمال قانون توسط بخش های اجرایی اهمیت دارد و بسیار مهم است، اما بخشی از گره اصلی در مسایل روانشناختی و عمومی جامعه نهفته است،یعنی برای اینکه اشخاص سد معبر نکنند،یاحقوق شهروندان را رعایت کنند،بایدموضوع خودخواهی وخودمحوری درجامعه کاهش پیداکند و افراد به سمت قانون مداری سوق یابند. که لازم است  شهرداری ضمن اینکه در زمینه اعمال قانون تلاش می کند، باید راه های فرهنگی و تبلیغی و تشویقی را نیز مد نظر داشته باشد.

نویسنده / منبع : علیرضا افتخاری کارشناس ارشد جامعه شناسی / گذرگاه اجتماعی

منتشر شده در نشریه بالاگریوه شماره ششم